Reguła EXW (Ex Works), tłumaczona na język polski jako „Z zakładu”, stanowi jedną z najstarszych i teoretycznie najprostszych baz dostawy w międzynarodowym handlu. W praktyce jest to jednak reguła obarczająca kupującego (importera) największym zakresem obowiązków oraz ryzyka spośród wszystkich jedenastu terminów wchodzących w skład zbioru Incoterms® 2020.
Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę warunków EXW, z uwzględnieniem podziału kosztów, momentu przejścia ryzyka oraz rekomendacji dotyczących zastosowania w praktyce importowej.
Definicja i główne założenia reguły EXW
Zastosowanie reguły EXW oznacza, że rola sprzedającego (eksportera) ogranicza się do absolutnego minimum. Zgodnie z jej założeniami, obowiązkiem dostawcy jest wyłącznie:
- przygotowanie towaru do transportu (odpowiednie zapakowanie i oznakowanie);
- udostępnienie ładunku do dyspozycji kupującego w oznaczonym miejscu (najczęściej jest to magazyn, fabryka lub plac sprzedającego) oraz w ustalonym terminie.
Wszystkie kolejne etapy procesu logistycznego, począwszy od momentu podjęcia towaru z zakładu produkcyjnego, spoczywają na barkach kupującego. Warto zaznaczyć, że w świetle wytycznych Incoterms® 2020 wariantu EXW można używać w odniesieniu do wszystkich gałęzi transportu, w tym transportu multimodalnego.
Podział kosztów i ryzyka
Kluczowym aspektem każdej reguły Incoterms jest dokładne określenie odpowiedzialności finansowej oraz materialnej za ładunek. W przypadku bazy dostawy Ex Works sytuacja kształtuje się następująco:
- przejście ryzyka: odpowiedzialność za utratę lub uszkodzenie towaru przechodzi na kupującego dokładnie w momencie udostępnienia mu niezawartego na środek transportu ładunku na terenie zakładu sprzedawcy;
- ryzyko załadunku: ewentualne uszkodzenia towaru powstałe podczas załadunku na pierwszy środek transportu (np. na ciężarówkę podstawioną pod magazyn) obciążają kupującego, nawet jeśli fizycznie załadunku dokonują pracownicy sprzedawcy;
- podział kosztów: importer ponosi 100% kosztów związanych z transportem i logistyką, do których zalicza się m.in.: koszty załadunku, transport krajowy w kraju eksportu, opłaty portowe/terminalowe, fracht główny, ubezpieczenie, a także transport do docelowego miejsca przeznaczenia.
Kwestie celne i formalno-prawne
Zastosowanie warunków EXW nakłada na importera pełną odpowiedzialność za wszelkie formalności urzędowe. Kupujący zobowiązany jest do:
- przeprowadzenia i opłacenia odprawy celnej w kraju przeznaczenia (odprawa importowa);
- zapłaty należnego cła i podatków w kraju docelowym;
- przeprowadzenia i opłacenia odprawy celnej w kraju pochodzenia (odprawa eksportowa) oraz pozyskania wszelkich licencji wywozowych.
Zastosowanie w praktyce – zalety i potencjalne pułapki
Choć reguła EXW gwarantuje importerowi pełną kontrolę nad łańcuchem dostaw oraz całkowitą przejrzystość kosztów transportu (brak ukrytych marż nakładanych przez sprzedawcę na fracht), jej stosowanie w międzynarodowym obrocie towarowym wiąże się z licznymi utrudnieniami.
Główne zagrożenia wynikające ze stosowania EXW w imporcie
- problemy z odprawą eksportową: w wielu państwach (np. w Chinach) podmiot zagraniczny nie ma możliwości samodzielnego dokonania zgłoszenia celnego wywozowego; wymusza to konieczność korzystania z usług lokalnych pośredników, co generuje dodatkowe koszty i komplikacje;
- kwestie dowodowe: sprzedający może mieć trudności z uzyskaniem dokumentów potwierdzających wywóz towaru za granicę (niezbędnych m.in. do zastosowania stawki 0% VAT w eksporcie), ponieważ transport organizuje kupujący;
- ryzyko załadunkowe: brak odpowiedzialności sprzedawcy za załadunek towaru rodzi komplikacje w przypadku szkód powstałych jeszcze na terenie jego fabryki.
Rekomendacje
W profesjonalnym obrocie międzynarodowym zaleca się unikanie reguły EXW, zwłaszcza przy imporcie z krajów trzecich (spoza Unii Europejskiej). Baza ta sprawdza się najlepiej w handlu krajowym oraz w wewnątrzwspólnotowej dostawie towarów (WDT). W przypadku chęci przejęcia pełnej kontroli nad transportem głównym, bezpieczniejszą i powszechnie rekomendowaną alternatywą dla importerów jest zastosowanie reguły FCA (Free Carrier).
