Reguła FAS (Free Alongside Ship), tłumaczona na język polski jako „Franco wzdłuż burty statku”, otwiera drugą, węższą kategorię zbioru Incoterms® 2020. Jest to specyficzna baza dostawy przeznaczona wyłącznie do obsługi tradycyjnego transportu morskiego oraz wodnego śródlądowego.
Poniżej znajduje się szczegółowa charakterystyka warunków FAS, z uwzględnieniem mechanizmu podziału odpowiedzialności oraz kluczowych ograniczeń w kontekście nowoczesnej, skonteneryzowanej logistyki.
Definicja i główne założenia reguły FAS
Zastosowanie bazy dostawy FAS oznacza, że obowiązek sprzedającego (eksportera) uznaje się za zrealizowany w momencie, gdy towar zostaje dostarczony i umiejscowiony wzdłuż burty statku (wskazanego wcześniej przez kupującego) w ściśle określonym porcie załadunku. W praktyce ładunek może zostać pozostawiony na nabrzeżu portowym, terminalu lub na barce cumującej bezpośrednio przy statku głównym.
Należy bezwzględnie pamiętać, że wytyczne te charakteryzują się zawężonym obszarem zastosowania. Wykorzystuje się je wyłącznie w transporcie morskim i wodnym śródlądowym. Zwyczajowo w dokumentacji handlowej po skrócie FAS wymaga się podania dokładnej nazwy portu nadania (np. FAS Gdańsk, Incoterms® 2020).
Podział kosztów i moment przejścia ryzyka
Podobnie jak w przypadku pozostałych reguł z grupy „F”, przy bazie FAS główny ciężar organizacji frachtu międzynarodowego spoczywa na podmiocie kupującym. Rozdział odpowiedzialności finansowej i materialnej kształtuje się następująco:
- przejście ryzyka: odpowiedzialność za utratę lub uszkodzenie ładunku przechodzi ze sprzedającego na kupującego dokładnie w momencie postawienia towaru wzdłuż burty statku; oznacza to, że ewentualne szkody powstałe już w trakcie podnoszenia ładunku z nabrzeża i przenoszenia go na pokład (przez dźwigi portowe lub okrętowe) obciążają kupującego;
- podział kosztów głównych: eksporter pokrywa wszelkie wydatki operacyjne i transportowe niezbędne do dostarczenia ładunku do portu i umiejscowienia go przy wskazanej jednostce pływającej;
- koszty transportu i załadunku na statek: sfinansowanie fizycznego załadunku towaru na statek, opłacenie głównego frachtu morskiego, a także organizacja ubezpieczenia i dalszego transportu do ostatecznego miejsca przeznaczenia leżą w wyłącznej gestii importera.
Kwestie celne i formalno-prawne
W obszarze procedur administracyjno-celnych, reguła FAS (podobnie jak jej odpowiedniki z grupy „F” oraz „C”) wprowadza przejrzysty, tradycyjny podział obowiązków pomiędzy stronami transakcji:
- odprawa eksportowa: obowiązek dopełnienia procedur wywozowych, uzyskania niezbędnych licencji w kraju nadania oraz opłacenia odprawy celnej eksportowej spoczywa bezwzględnie na podmiocie sprzedającym;
- odprawa importowa: ciężar przeprowadzenia formalności w docelowym urzędzie celnym, uiszczenia należności podatkowych i celnych (cło, VAT) oraz ewentualnego zorganizowania odprawy tranzytowej obciąża wyłącznie kupującego.
Zastosowanie w praktyce – kluczowe rekomendacje i ograniczenia
W obecnych realiach globalnego łańcucha dostaw reguła FAS jest stosowana stosunkowo rzadko. Jej wdrożenie jest wysoce rekomendowane, ale wyłącznie w odniesieniu do towarów masowych (tzw. bulk cargo) oraz ładunków ponadgabarytowych, które z racji swoich fizycznych właściwości nie mieszczą się w standardowych kontenerach i są ładowane bezpośrednio z nabrzeża. Zalicza się do nich między innymi zboże, rury stalowe, węgiel, drewno czy ciężkie maszyny przemysłowe.
Najczęstszym błędem organizacyjnym popełnianym przez podmioty importujące jest stosowanie bazy FAS do transportu towarów w kontenerach. Skonteneryzowany ładunek przekazuje się przewoźnikowi zazwyczaj na terminalu kontenerowym (CY – Container Yard), a nie bezpośrednio pod burtą statku. Jeżeli w czasie oczekiwania na placu terminalowym kontener ulegnie uszkodzeniu, ustalenie dokładnego momentu przejścia ryzyka staje się prawnie niemożliwe.
Z tego względu, organizując import drobnicy lub ładunków pełnokontenerowych, zaleca się całkowitą rezygnację z reguły FAS na rzecz bardziej precyzyjnej i bezpieczniejszej bazy uniwersalnej, jaką jest FCA (Free Carrier).
