Preferencyjne pochodzenie towaru – jak obniżyć cło dzięki umowom handlowym UE

Preferencyjne pochodzenie towaru to status, dzięki któremu przy odprawie celnej płaci się cło obniżone albo zerowe, bo towar pochodzi z kraju, z którym Unia zawarła umowę handlową, albo z kraju, któremu przyznała preferencje jednostronnie [3]. Nie wystarczy, że towar przypłynął z takiego kraju: musi spełnić regułę pochodzenia z protokołu danej umowy, czyli zostać tam całkowicie uzyskany albo wystarczająco przetworzony [3]. Importer potrzebuje też dowodu pochodzenia przewidzianego w umowie — świadectwa EUR.1, deklaracji lub oświadczenia eksportera, a w kilku umowach wystarczy tzw. wiedza importera [4]. Preferencję trzeba zgłosić w zgłoszeniu celnym; bez tego urząd stosuje zwykłą stawkę.

Według stanu prawnego z listopada 2026 r., czyli z dnia publikacji, cały mechanizm sprowadza się do trzech pytań, na które importer powinien odpowiedzieć przed złożeniem zamówienia. Jaki jest kod CN/TARIC towaru i czy dla kraju pochodzenia istnieje stawka preferencyjna? Czy produkt spełnia regułę listową konkretnej umowy? Jaki dokument dostarczy eksporter i czy zdąży przed odprawą? Dalej omawiamy każde z tych pytań, ryzyka po odprawie i zmiany z lat 2025–2026.

Pochodzenie towarów to nie kraj wysyłki

Pochodzenie towarów określa ich „ekonomiczną przynależność”, czyli miejsce, w którym zostały wyprodukowane lub wytworzone, a nie kraj, z którego je wysłano [2]. Obok klasyfikacji taryfowej i wartości celnej to jeden z czynników, od których zależy stawka cła i zastosowanie środków polityki handlowej [2]. Kontener z Singapuru może więc zawierać towar chińskiego pochodzenia, a faktura pośrednika z Dubaju — wyroby wietnamskie.

Prawo celne zna dwa rodzaje pochodzenia: niepreferencyjne i preferencyjne [2]. Pierwsze ustala się dla każdego towaru przywożonego do UE, drugie — tylko wtedy, gdy importer chce skorzystać z niższej stawki.

Preferencyjne a niepreferencyjne pochodzenie towarów — różnice

Kryterium	Pochodzenie niepreferencyjne	Pochodzenie preferencyjne
Po co się je ustala	stawka zwykła (klauzula największego uprzywilejowania), cła antydumpingowe i wyrównawcze, embarga i sankcje, środki ochronne, kontyngenty, statystyka, zamówienia publiczne, oznaczenia pochodzenia [5]	obniżone lub zerowe cło z umowy albo z preferencji jednostronnych [3]
Podstawa prawna	art. 59–63 unijnego kodeksu celnego (UKC) oraz akty delegowane i wykonawcze [1]	art. 64 UKC oraz protokół pochodzenia danej umowy albo przepisy UE o preferencjach jednostronnych [1]
Główna reguła	kraj całkowitego uzyskania albo kraj ostatniego istotnego, ekonomicznie uzasadnionego przetworzenia [1]	towar całkowicie uzyskany albo wystarczająco przetworzony według reguły listowej umowy [3]
Dowód	informacje zgłaszającego; świadectwo z kraju trzeciego tylko w szczególnych przypadkach [5]	dokument wskazany w umowie: EUR.1, deklaracja, oświadczenie lub wiedza importera [4]
Jednolitość	jeden zestaw reguł UE, który może różnić się od reguł państw trzecich [5]	każda umowa ma własną podstawę prawną i własne reguły [3]

W praktyce ten sam towar może mieć niepreferencyjne pochodzenie z danego kraju, a mimo to nie spełniać preferencyjnej reguły pochodzenia z umowy z tym krajem — to dwa odrębne testy, prowadzone według różnych przepisów.

Skąd się bierze preferencja: umowy, GSP i wyjątek Turcji

Preferencje opierają się na dwóch typach rozwiązań [2]:

• umowach wzajemnych, które tworzą strefy wolnego handlu — m.in. z państwami EFTA (Szwajcaria, Norwegia, Islandia, Liechtenstein), krajami Bałkanów Zachodnich, Ukrainą, Mołdawią i Gruzją, Koreą Południową, Japonią, Wietnamem, Singapurem, Chile, Meksykiem, Kolumbią, Peru i Ekwadorem oraz z ugrupowaniami krajów Afryki, Karaibów i Pacyfiku [11], a także z Kanadą (CETA, tymczasowo stosowana od 21.09.2017) [11] i Wielką Brytanią (umowa o handlu i współpracy, TCA) [10];
• preferencjach jednostronnych, przyznawanych przez UE bez wzajemności — przede wszystkim w ogólnym systemie preferencji taryfowych (GSP) oraz dla krajów i terytoriów zamorskich [2].

GSP ma trzy odmiany: rozwiązanie ogólne, GSP+ (zachęta za zrównoważony rozwój i dobre rządy) oraz EBA („wszystko oprócz broni”) dla krajów najsłabiej rozwiniętych [8]. Reguły pochodzenia GSP są zapisane m.in. w rozporządzeniu delegowanym 2015/2446 (art. 37 i 41–58 oraz załącznik 22-03), a załącznik zawiera dwa zestawy reguł listowych: dla krajów najsłabiej rozwiniętych i dla pozostałych beneficjentów [8].

Osobny przypadek to Turcja. Unia celna z nią działa od 1995 r. i obejmuje wyroby przemysłowe oraz przetworzone produkty rolne, które swobodnie się przemieszczają, jeśli zostały w całości wytworzone albo dopuszczone do obrotu w Turcji lub w UE; towarzyszy im świadectwo przewozowe A.TR, które potwierdza status celny, a nie pochodzenie [9]. Komisja Europejska wprost zaznacza, że unie celne z Turcją, Andorą i San Marino nie opierają się na pochodzeniu towarów [2]. Inaczej jest z produktami rolnymi oraz wyrobami węglowymi i stalowymi z Turcji — tu obowiązują odrębne umowy z regułami pochodzenia oraz kumulacją dwustronną i diagonalną [9].

Wielka Brytania po brexicie jest państwem trzecim, a materiały i obróbka z jej terytorium przy ocenie preferencyjnego pochodzenia towarów unijnych są traktowane jak niepochodzące [11]. Ma to znaczenie dla firm, które sprowadzają z Wysp komponenty do dalszej produkcji i eksportu z preferencją do krajów, z którymi UE ma inne umowy. W samym handlu UE–Wielka Brytania TCA przewiduje kumulację: produkt pochodzący z jednej strony liczy się jako pochodzący z drugiej, gdy zostanie tam użyty jako materiał [10].

Reguły pochodzenia towarów — kiedy towar „pochodzi” z kraju partnera

Większość umów UE ma podobną konstrukcję, choć szczegóły się różnią [3]. Towar ma status pochodzącego, gdy:

• został całkowicie uzyskany — dotyczy to głównie produktów naturalnych i wyrobów wytworzonych wyłącznie z nich, bez niepochodzących składników [3];
• albo materiały spoza kraju zostały w nim wystarczająco przetworzone, czyli spełniono warunek przypisany produktowi na liście w protokole pochodzenia (tzw. reguła listowa) [3].

Jak czytać regułę listową

Lista opiera się na Systemie Zharmonizowanym, więc najpierw trzeba ustalić pozycję taryfową wyrobu gotowego, a dopiero potem sprawdzić przypisany jej warunek [3]. Najczęstsze typy reguł to [3]:

• reguła wartościowa — wartość niepochodzących materiałów nie może przekroczyć określonego procentu ceny ex-works; w przykładach Komisji dla instrumentów muzycznych (dział 92) jest to 40% ceny ex-works [3];
• zmiana pozycji taryfowej — np. papier (dział 48) wytworzony z niepochodzącej masy celulozowej (dział 47) [3];
• określona operacja — np. przędzenie włókien; takie reguły dominują w tekstyliach, odzieży i chemii [3].

Reguły bywają łączone albo podawane do wyboru. W przykładowej liście Komisji dla turbin gazowych z pozycji 8411 producent może spełnić albo zmianę pozycji połączoną z progiem 40% wartości materiałów, albo sam próg 25% ceny ex-works [3]. Dlatego regułę zawsze czyta się w protokole konkretnej umowy — ta sama pozycja taryfowa w dwóch umowach może mieć różne warunki.

Tolerancja i kumulacja

Tolerancja pozwala użyć niepochodzących materiałów, których reguła listowa normalnie zakazuje, do określonego limitu [3]. W zrewidowanej konwencji pan-euro-śródziemnomorskiej (PEM) i w GSP wynosi ona 15% ceny ex-works dla wyrobów przemysłowych innych niż tekstylia i odzież albo 15% masy dla produktów rolnych z działów 2 i 4–24, z wyjątkiem przetworów rybnych z działu 16 [7], [8]. Tolerancja nie pozwala przekroczyć progów wartościowych zapisanych w samej regule, a dla tekstyliów z działów 50–63 obowiązują odrębne limity [3].

Kumulacja pozwala traktować materiały pochodzące z kraju A tak, jakby pochodziły z kraju B, w którym są dalej przetwarzane — ale tylko między krajami stosującymi identyczne reguły pochodzenia [3]. Rozróżnia się kumulację dwustronną, diagonalną, regionalną i pełną [3]. W strefie PEM działa kumulacja diagonalna między stronami konwencji [6], ale tylko wtedy, gdy wszystkie zaangażowane strony mają między sobą umowy handlowe i stosują te same reguły pochodzenia [7]. W GSP przewidziano m.in. kumulację regionalną w grupie Bangladesz, Bhutan, Indie, Nepal, Pakistan i Sri Lanka oraz kumulację z materiałami z Norwegii, Szwajcarii i Turcji, z wyłączeniem produktów z działów 1–24 [8].

Warunki, o których łatwo zapomnieć

• Operacje minimalne — niektóre czynności, wykonane osobno lub łącznie, mają tak małe znaczenie, że nigdy nie nadają pochodzenia [3].
• Niezmienność i transport bezpośredni — towar nie może być dalej przetwarzany w kraju trzecim; dopuszczalne są tam tylko rozładunek, ponowny załadunek, czynności potrzebne do zachowania towaru w dobrym stanie lub do transportu oraz podział przesyłki, pod dozorem celnym [3]. Urząd może zażądać od importera wykazania, że warunki transportu zostały spełnione [3].
• Terytorialność — obróbka musi się odbyć na terytorium stron umowy [3].
• Zakaz zwrotu ceł — część umów zabrania zwrotu lub zwolnienia z ceł za materiały z krajów trzecich użyte do produkcji towaru wywożonego z preferencją [3]; zrewidowana konwencja PEM co do zasady taki zwrot dopuszcza, z wyjątkami [7], a w GSP jest on dozwolony [8].

Do wstępnej oceny służy bezpłatne narzędzie ROSA (Rules of Origin Self-Assessment) w serwisie Access2Markets Komisji Europejskiej [3]. Pewność prawną daje dopiero wiążąca informacja o pochodzeniu, opisana w części o ryzykach.

Jak udowodnić preferencyjne pochodzenie towaru — dowody i ich ważność

Dowód	Kto go sporządza	Gdzie się go używa
Świadectwo przewozowe EUR.1 lub EUR-MED	organ celny kraju wywozu; formularz z zielonym tłem giloszowym [4]	m.in. umowy w strefie PEM [7]
Deklaracja na fakturze	upoważniony eksporter albo dowolny eksporter, gdy łączna wartość produktów nie przekracza 6000 EUR [7]	m.in. strefa PEM [7]
Oświadczenie o pochodzeniu	eksporter zarejestrowany w systemie REX [4], a przy przesyłkach do 6000 EUR także eksporter niezarejestrowany [8]	GSP, kraje i terytoria zamorskie, część umów dwustronnych [4]
Wiedza importera	importer, na podstawie posiadanych informacji o produkcie [4]	umowy z Japonią, Nową Zelandią i Wielką Brytanią [4]
Deklaracja dostawcy	dostawca materiałów lub towarów dla eksportera [4]	dokument pomocniczy, na którego podstawie eksporter potwierdza pochodzenie [4]

W GSP po 30 czerwca 2020 r. dowodem jest oświadczenie o pochodzeniu sporządzone przez eksportera zarejestrowanego w REX w kraju beneficjencie (przy przesyłkach do 6000 EUR — przez dowolnego eksportera); świadectw Form A już się nie przyjmuje [8]. W umowach z Kanadą i z Japonią unijny eksporter musi mieć rejestrację REX, gdy wartość przesyłki przekracza 6000 EUR [11]. Przy wiedzy importera cała odpowiedzialność za prawidłowość pochodzenia spoczywa wyłącznie na importerze [11], a w TCA musi on przez co najmniej 3 lata od przywozu przechowywać dokumenty wykazujące, że produkt spełnia reguły [10].

Dowód pochodzenia ma ograniczoną ważność liczoną od daty wystawienia; w wyjątkowych przypadkach urząd może przyjąć dokument po terminie [4].

System preferencji	Dowód	Ważność przy imporcie do UE
Konwencja PEM	EUR.1, deklaracja na fakturze	10 miesięcy [7]
GSP	oświadczenie o pochodzeniu (REX)	12 miesięcy [8]
TCA – Wielka Brytania	oświadczenie o pochodzeniu	12 miesięcy [10]

Stan prawny na listopad 2026, podstawa: [7], [8], [10].

W TCA jedno oświadczenie może też objąć wiele wysyłek identycznych produktów w okresie wskazanym w oświadczeniu, nie dłuższym niż 12 miesięcy [10].

Dowodu nie wymaga się dla towarów, które nie są przywożone w celach handlowych: małych przesyłek od osoby prywatnej do osoby prywatnej oraz bagażu osobistego podróżnych [4]. W konwencji PEM i w GSP progi wynoszą 500 EUR dla małych przesyłek i 1200 EUR dla bagażu osobistego [7], [8]. Po kursie średnim NBP z 13.11.2026 (4,4070 zł za euro) [16] daje to poglądowo ok. 2203,50 zł i 5288,40 zł, a próg 6000 EUR dla deklaracji bez upoważnienia lub rejestracji to ok. 26 442 zł (stan prawny na listopad 2026) [7], [8]. Oficjalne odpowiedniki progów w walutach krajowych Komisja publikuje co roku [3] — przy przesyłce bliskiej progu warto je sprawdzić.

Jak skorzystać z preferencji przy odprawie celnej — krok po kroku

1. Ustal kod CN/TARIC. Reguły listowe przypisane są do pozycji taryfowych, więc błąd w klasyfikacji oznacza błąd w ocenie pochodzenia [3].
2. Sprawdź stawkę dla kraju pochodzenia w TARIC. Zapytanie z kodem towaru i krajem pokazuje stawkę erga omnes oraz środki preferencyjne wraz z datami obowiązywania [13].
3. Sprawdź regułę pochodzenia w protokole umowy albo w narzędziu ROSA [3], [8].
4. Ustal z dostawcą rodzaj dowodu — EUR.1, deklarację na fakturze albo oświadczenie z numerem REX — i zapisz w kontrakcie, kto i kiedy go dostarcza. Brak dokumentu przy odprawie oznacza zapłatę pełnego cła i późniejsze ubieganie się o zwrot.
5. Zgłoś preferencję w zgłoszeniu celnym. Wniosek o preferencję i jego podstawa muszą znaleźć się w zgłoszeniu do dopuszczenia do obrotu [10]. Obowiązkowy jest element danych 4/17 „Preferencja” — przy TCA kod 300 (320 przy kontyngentach pochodzenia), uzupełniony kodem kraju preferencyjnego pochodzenia [10]. Dowód wskazuje się kodem dokumentu: przy TCA U116 (oświadczenie dla jednej wysyłki), U118 (dla wielu wysyłek identycznych produktów) albo U117 (wiedza importera) [10]; w umowach strefy PEM od 1.01.2026 m.in. N954 (EUR.1), N864 (deklaracja na fakturze lub deklaracja pochodzenia) i U045 (EUR-MED) [19]; przy deklaracji na fakturze do 6000 EUR sporządzonej poza GSP i EUR-MED — U162 [11].
6. Przechowuj dokumenty. W TCA importer trzyma oświadczenie albo dokumenty potwierdzające pochodzenie co najmniej 3 lata od przywozu [10]; eksporterzy przechowują kopie dowodów co najmniej 3 lata od wystawienia [4].
7. Gdy dowód przyszedł za późno — wnioskuj o zwrot. Wiele umów pozwala wystawić dowód pochodzenia retrospektywnie [4]. Cło zapłacone ponad należną kwotę podlega zwrotowi na wniosek złożony w ciągu 3 lat od powiadomienia o długu celnym [1]; przy preferencjach warunkiem jest, by w dniu wniosku nie przywrócono zwykłej stawki, a przy kontyngencie — by nie został on wyczerpany [1]. W TCA o preferencję po odprawie można wystąpić najpóźniej 3 lata po przywozie [10].

Ile można zaoszczędzić — przykład bawełnianych T-shirtów

Bawełniane T-shirty z dzianiny (TARIC 6109 10 00 10) dobrze pokazują, ile znaczy kraj pochodzenia. Ten sam produkt ma w TARIC różne stawki w zależności od kraju, w którym został wytworzony:

Kraj pochodzenia	Podstawa stawki	Stawka cła
Chiny	stawka erga omnes, brak preferencji	12%
Indie	GSP – rozwiązanie ogólne	9,6%
Bangladesz	GSP – EBA	0%
Pakistan, Sri Lanka, Uzbekistan	GSP+	0%
Kambodża	wyłączona z EBA dla tego kodu	12%

Stan prawny na listopad 2026, podstawa: [13].

Podstawą VAT z importu jest wartość celna powiększona o należne cło, a stawka podstawowa wynosi 23% [15]. Niższe cło obniża więc także VAT. Przykład poglądowy dla partii o wartości celnej 100 000 zł:

Pozycja	Chiny (12%)	Indie (9,6%)	Bangladesz (0%)
Cło	12 000 zł	9 600 zł	0 zł
Podstawa VAT (wartość celna + cło)	112 000 zł	109 600 zł	100 000 zł
VAT z importu 23%	25 760 zł	25 208 zł	23 000 zł
Razem cło i VAT	37 760 zł	34 808 zł	23 000 zł

Stan prawny na listopad 2026, podstawa: [13], [15].

Przy pełnej preferencji cło spada o 12 000 zł, a VAT o 2760 zł. Czynny podatnik VAT zwykle odlicza VAT z importu, więc dla niego realną oszczędnością jest przede wszystkim cło, a niższy VAT poprawia płynność. Warunek pozostaje ten sam: koszulki z Bangladeszu muszą spełnić regułę listową GSP dla krajów najsłabiej rozwiniętych, a eksporter musi wystawić oświadczenie o pochodzeniu.

Przy zamówieniach z dostawą w 2027 r. trzeba sprawdzić daty. Obecne środki GSP i EBA dla tego kodu mają w TARIC datę końcową 31.12.2026 [13]. Serwis Access2Markets podaje, że w listopadzie 2023 r. stosowanie dotychczasowego rozporządzenia GSP (nr 978/2012) przedłużono do grudnia 2027 r. w oczekiwaniu na nowe przepisy [8]. Nowe rozporządzenie (UE) 2026/1395 uchyla jednak stary akt ze skutkiem od 1 stycznia 2027 r. i samo stosuje się od 1 stycznia 2027 do 31 grudnia 2036 r., przy czym ta data końcowa nie dotyczy EBA (stan prawny na listopad 2026) [14]. Opis w serwisie nie uwzględnia jeszcze nowego aktu — wiążący jest tekst rozporządzenia. Kraje korzystające z GSP+ na 31 grudnia 2026 r. zachowują ten status do 31 grudnia 2028 r., a żeby korzystać z niego dalej, muszą złożyć nowy wniosek [14]. Nowy akt utrzymuje w standardowym GSP obniżkę ceł na tekstylia i odzież o 20% (z niej wynika 9,6% zamiast 12%), ale przewiduje też coroczne znoszenie preferencji dla tych wyrobów z krajów o dużym udziale w imporcie z GSP — mechanizm nie obejmuje krajów EBA [14]. Stawkę dla konkretnej dostawy najlepiej sprawdzić w TARIC na datę zgłoszenia.

Ryzyka po odprawie: weryfikacja, dług celny i dobra wiara

Organy celne mogą po odprawie sprawdzić autentyczność i poprawność dowodu pochodzenia we współpracy z administracją kraju eksportu. Jeśli okaże się, że towar nie miał prawa do preferencji, preferencja zostanie cofnięta, a niezapłacone cło pobrane — dlatego Komisja zaleca importerom sprawdzanie dowodu i towaru przed przywozem [3]. W konwencji PEM kontrolę u eksportera prowadzą organy jego kraju, a kraj importu nie może sam odwiedzić eksportera [7].

O długu celnym nie można powiadomić po upływie 3 lat od jego powstania; gdy dług wynika z czynu podlegającego postępowaniu karnemu, termin wydłuża się do 5–10 lat zgodnie z prawem krajowym [1]. Kontrola po odprawie może więc objąć dostawy sprzed kilku lat.

Unijny kodeks celny chroni importera działającego w dobrej wierze. Jeżeli preferencję przyznano na podstawie świadectwa wydanego przez organy kraju trzeciego, a świadectwo okazało się nieprawidłowe, traktuje się to jako błąd, którego importer nie mógł wykryć, a należności mogą zostać zwrócone lub umorzone [1]. Wyjątek: świadectwo wydano na podstawie nieprawdziwych informacji eksportera — wtedy błędu organu nie ma, chyba że było oczywiste, że organ wystawiający wiedział lub powinien był wiedzieć, iż towar nie spełnia warunków [1]. Importer działa w dobrej wierze, gdy wykaże należytą staranność w sprawdzaniu warunków preferencji, ale nie może się na nią powołać, jeśli Komisja opublikowała w Dzienniku Urzędowym UE zawiadomienie o wątpliwościach co do stosowania preferencji przez dany kraj [1]. Takie zawiadomienia dla importerów Komisja publikuje na bieżąco [3]. Przepis o błędzie organu dotyczy świadectw wystawianych przez organy (np. EUR.1); przy dowodach sporządzanych przez samego eksportera taka ochrona nie zadziała w ten sam sposób, a przy wiedzy importera odpowiedzialność spoczywa wyłącznie na nim [1], [11].

Wiążąca informacja o pochodzeniu (WIP)

WIP to decyzja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, która określa pochodzenie towaru; dotyczy jednego kodu taryfy celnej i jednego kraju lub grupy krajów [11]. Decyzja jest ważna 3 lata od wydania i wiąże urząd oraz posiadacza tylko przy formalnościach dokonanych po jej wydaniu [12]. Wniosek jest bezpłatny (opłata pojawia się tylko wtedy, gdy potrzebne są badania lub analizy) i składa się go wyłącznie elektronicznie przez PUESC; agencja celna może wystąpić w imieniu firmy jako przedstawiciel bezpośredni z własnym numerem EORI [12]. WIP nie zastępuje EUR.1, EUR-MED ani deklaracji na fakturze [11] — rozstrzyga, czy towar spełnia reguły, ale dowód pochodzenia przy każdej dostawie nadal jest potrzebny.

Niepreferencyjne pochodzenie towarów — kiedy ma znaczenie

Niepreferencyjne pochodzenie jest obowiązkowym elementem zgłoszenia do dopuszczenia do obrotu w UE, a zgłaszający odpowiada za jego prawidłowe ustalenie i powinien znać przebieg przetworzenia w ostatnim kraju produkcji [5]. Od tego pochodzenia zależą m.in. cła antydumpingowe, środki ochronne i kontyngenty [5], więc kupno towaru od pośrednika z innego kraju nie zmienia sytuacji, jeśli ostatnie istotne przetworzenie odbyło się w kraju objętym takim środkiem.

Zasady wynikają z art. 60 UKC: towar całkowicie uzyskany w jednym kraju pochodzi z tego kraju, a przy udziale kilku krajów — z kraju, w którym przeszedł ostatnie istotne, ekonomicznie uzasadnione przetworzenie w przedsiębiorstwie do tego przystosowanym, dające nowy produkt lub istotny etap wytwarzania [1]. Operacje minimalne nigdy nie nadają pochodzenia, a przetworzenie służące obejściu środków taryfowych uznaje się za nieuzasadnione ekonomicznie [5]. Dla towarów z załącznika 22-01 do rozporządzenia delegowanego obowiązują wiążące reguły listowe; jeśli nie zostały spełnione, pochodzenie wyznacza kraj, z którego pochodzi główna część materiałów według wartości lub masy [5]. Organy celne co do zasady nie powinny żądać niepreferencyjnego świadectwa pochodzenia z kraju trzeciego — wyjątkiem są szczególne rozwiązania przywozowe, przy których świadectwo warunkuje dostęp do kontyngentu [5].

W 2026 r. niepreferencyjne pochodzenie zyskało nową rolę. Od 1 lipca 2026 r. rozporządzenie (UE) 2026/1455 wprowadza preferencyjne stawki i kontyngenty dla niektórych towarów ze Stanów Zjednoczonych, a ich pochodzenie ustala się według reguł niepreferencyjnych do czasu przyjęcia reguł preferencyjnych [11]. Zgłaszający musi dodatkowo wykazać, że towar przywieziono bezpośrednio z kraju pochodzenia, a przy przewozie przez państwo trzecie — że nie był tam zmieniany; przepisy proceduralne o dowodzie pochodzenia zawiera art. 59a rozporządzenia wykonawczego 2015/2447, zmienionego rozporządzeniem 2026/1422 [11].

Co zmieniło się w latach 2025–2026 i co wejdzie później

• 1 stycznia 2025 r. zaczęła obowiązywać zrewidowana konwencja PEM, równolegle z dotychczasową [7]; od tego dnia stosuje się też decyzję o elektronicznych świadectwach EUR.1 [6].
• 1 stycznia 2026 r. między UE a stronami PEM obowiązują już tylko zrewidowane reguły, z wyjątkiem krajów, które ich nie ratyfikowały — według Access2Markets Maroko, Egipt, Palestyna i Tunezja wysyłają towary do UE na regułach przejściowych z umów dwustronnych [7]. Status zmienia się w trakcie roku (np. w relacji UE–Palestyna zrewidowane reguły stosuje się od 28.07.2026), więc aktualne możliwości kumulacji warto sprawdzić w macierzy publikowanej przez Komisję [6].
• 1 maja 2026 r. rozpoczęło się tymczasowe stosowanie umowy przejściowej UE–Mercosur z Argentyną, Brazylią, Paragwajem i Urugwajem [17]; przy imporcie do UE dowodem jest oświadczenie o pochodzeniu albo oświadczenie w „formie świadectwa” z załączników 3-C i 3-D [11].
• 2 czerwca 2026 r. Komisja przyjęła rozporządzenie wykonawcze (UE) 2026/1183, które przebudowuje przepisy proceduralne o preferencyjnym pochodzeniu w rozporządzeniu 2015/2447 — m.in. o wiedzy importera, wielokrotnych wysyłkach i deklaracjach dostawcy [18], [3]. Nie obowiązuje jeszcze: stosuje się je od 23 grudnia 2027 r., a część przepisów, w tym o deklaracjach dostawcy, od 23 czerwca 2028 r. [18].
• 10 października 2026 r. weszło w życie rozporządzenie (UE) 2026/2269 o tymczasowej liberalizacji handlu z Armenią: eksporter zarejestrowany w REX sporządza deklarację na fakturze bez względu na wartość, a przy przesyłkach poniżej 6000 EUR może ją wystawić także eksporter niezarejestrowany; w zgłoszeniu stosuje się kody U082 z C100 albo U162, a do czasu wymiany wzorów pieczęci preferencji nie daje świadectwo EUR.1 [11].
• 1 stycznia 2027 r. zacznie obowiązywać nowe rozporządzenie GSP (UE) 2026/1395 [14].

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przy pierwszym imporcie z preferencją warto skonsultować regułę pochodzenia i wzór dowodu z agencją celną lub doradcą.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Źródła

1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 ustanawiające unijny kodeks celny (tekst skonsolidowany, EUR-Lex) – https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:02013R0952-20221212
2. European Commission, DG TAXUD – Rules of origin for goods – https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs/rules-origin-goods_en
3. European Commission, DG TAXUD – Preferential rules of origin – https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs/rules-origin-goods/preferential-rules-origin_en
4. European Commission, DG TAXUD – Proof of origin – https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs/rules-origin-goods/preferential-rules-origin/proof-origin_en
5. European Commission, DG TAXUD – Non-preferential rules of origin – https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs/rules-origin-goods/non-preferential-rules-origin_en
6. European Commission, DG TAXUD – The Pan-Euro-Mediterranean cumulation and the PEM Convention – https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs/international-affairs/pan-euro-mediterranean-cumulation-and-pem-convention_en
7. European Commission, Access2Markets – Pan-Euro-Mediterranean Convention (PEM) – https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/content/pan-euro-mediterranean-convention-pem
8. European Commission, Access2Markets – Generalised Scheme of Preferences (GSP) – https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/content/generalised-scheme-preferences-gsp
9. European Commission, Access2Markets – EU-Türkiye Customs Union – https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/content/eu-turkiye-customs-union
10. European Commission, DG TAXUD – EU-UK Trade and Cooperation Agreement: Guidance on Section 2 „Origin procedures” (wersja z lipca 2021) – https://taxation-customs.ec.europa.eu/document/download/ae9cbcfc-a773-4709-b0a2-534c165b00ef_en?filename=WEBSITE%20-%20EU-UK%20TCA%20-%20Draft%20Guidance%20-%20Section%202_Origin%20procedures.pdf
11. Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl – Pochodzenie towarów – https://www.podatki.gov.pl/informacje-o-cle/podstawowe-informacje-o-cle/informacje-dla-przedsiebiorcow/pochodzenie-towarow
12. Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl – Wiążąca informacja o pochodzeniu (WIP): najważniejsze informacje o wniosku – https://www.podatki.gov.pl/wiazace-informacje-podatkowe-i-celne/wiazaca-informacja-o-pochodzeniu-wip/najwazniejsze-informacje-o-wniosku
13. European Commission, TARIC – środki dla kodu 6109 10 00 10 (zapytania dla krajów: BD, IN, PK, LK, UZ, KH, CN; odczyt z 7.11.2026) – https://ec.europa.eu/taxation_customs/dds2/taric/measures.jsp?Lang=en&Taric=6109100010&Area=BD
14. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/1395 z dnia 17 czerwca 2026 r. w sprawie stosowania ogólnego systemu preferencji taryfowych – http://publications.europa.eu/resource/celex/32026R1395
15. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1263 – https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1263/text.pdf
16. Narodowy Bank Polski – kurs średni EUR, tabela 221/A/NBP/2026 z 13.11.2026 – https://api.nbp.pl/api/exchangerates/rates/a/eur/
17. European Commission, DG Trade – EU-Mercosur interim trade agreement starts to provisionally apply (30.04.2026) – https://policy.trade.ec.europa.eu/news/eu-mercosur-interim-trade-agreement-starts-provisionally-apply-2026-04-30_en
18. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2026/1183 z dnia 2 czerwca 2026 r. zmieniające rozporządzenie wykonawcze (UE) 2015/2447 w zakresie przepisów proceduralnych dotyczących preferencyjnego pochodzenia towarów – http://publications.europa.eu/resource/celex/32026R1183
19. European Commission, DG TAXUD – TARIC codes to be used in the customs declarations as of 1 January 2026 in relation to the agreements with PEM Contracting Parties – https://taxation-customs.ec.europa.eu/document/download/c4ee0731-c1d2-40bc-a65a-6251f2a5b8af_en?filename=TARIC%20codes%20to%20be%20used%20in%20the%20customs%20declarations%20as%20of%201%20January%202026%20in%20relation%20to%20the%20agreements%20with%20PEM%20Contracting%20Parties.pdf